Back to top

Miraeus Lecture: Wollen stoffen, specerijen, altaren en boeken: Religieuze leescultuur van leken in de regio tussen Parijs en Antwerpen in de vijftiende eeuw

Spreker: Margriet Hoogvliet (Rijksuniversiteit Groningen)
Datum: 15 mei 2019, 19 uur
Locatie:
Nottebohmzaal van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience
Hendrik Conscienceplein 4
B-2000 Antwerpen
Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Deelnemen is gratis, maar graag op voorhand inschrijven.

Abstract

Verschillende historische publicaties hebben de gevorderde religieuze geletterdheid van leken in de vijftiende eeuw laten zien, die soms zelfs gedeeld werd door de sociale middengroepen en incidenteel door arme mensen. Desondanks blijven historische “memes” over de ongeletterdheid van deze groepen, hun onwetendheid, bijgeloof of zelfs hun weerstand tegen religie verspreid worden in de populaire cultuur en in historische handboeken: “The elite’s greater level of literacy gave them the ability to develop their piety through religious readings”; “For most of the middle ages the great majority of people did not read and write” (The Oxford Handbook of Medieval Christianity 2014).
Archivalische en codicologische bronnen uit Parijs, Amiens, Douai en Tournai laten daarentegen een volledig ander beeld zien: er is veel documentatie over leken uit de midden- en lagere klassen die geletterd waren en die een of meer religieuze boeken bezaten. Hun overige bezittingen laten zien dat hun huizen vaak gedecoreerd waren met altaarstukken en andere religieuze kunstvoorwerpen, waardoor het privéhuis een ruimte werd waar het heilige aanwezig was, in ieder geval visueel. Leesactiviteiten in het privéhuis vonden plaats in de directe context van deze kunstvoorwerpen en ongetwijfeld soms in relatie ermee.
In de geest van “microstoria” zal de materiële cultuur van een aantal van de religieuze privéhuishoudens uit Noord Frankrijk en de Zuidelijke Nederlanden gepresenteerd worden, samen met een aantal voorbeelden van bewaard gebleven boeken die ooit in het bezit waren van gewone stadsbewoners en die door hen gelezen werden.
Deze historische documentatie zal het uitgangspunt zijn voor een diepere analyse: Een sociaalhistorische benadering zal de sociale spreiding van religieuze leesactiviteiten in kaart brengen, alsmede de groepen van lezers die gerelateerd waren aan de boeken in privébezit. Een ruimtelijke analyse, gebaseerd op de plaatsen waar boeken aanwezig waren in het privéhuis, zal het dooreenlopen van productiewerk, handel, dagelijks leven en religieuze leesactiviteiten laten zien. Daarnaast zal het privéhuishouden besproken worden als een ruimte met een specifieke betekenis die gegenereerd werd door de aanwezigheid van religieuze objecten en de leesactiviteiten die er plaats vonden.

Biografie

Margriet Hoogvliet is postdoctoraal onderzoeker in het door NWO gefinancieerde project “Cities of Readers: Religious Literacies in the Long Fifteenth Century”, uitgevoerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. In het jaar 2019-2020 zal zij verbonden zijn aan het Centre d’Études Supérieures de la Renaissance (CNRS) in Tours met een Smart Loire Valley Fellowship.

 

De Miraeus Lectures zijn een initiatief van de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis en genieten de steun van:
– Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen,
– vzw Vereniging van Antwerpse Bibliofielen,
– Cultura Fonds Bibliotheek te Dilbeek

Tags: